Roczne sprawozdania z działalności Instytutu Nauk Ekonomicznych PAN

Sprawozdanie z roku 2017

Sprawozdanie z roku 2016

Sprawozdanie z roku 2015

Sprawozdanie z roku 2014

Sprawozdanie z roku 2013

Sprawozdanie z roku 2012

Sprawozdanie z roku 2011

Sprawozdanie z roku 2010

Sprawozdanie z roku 2009

Sprawozdanie z roku 2008

Sprawozdanie z roku 2007

Sprawozdanie z roku 2006

Sprawozdanie z roku 2005

Sprawozdanie z roku 2004

Sprawozdanie z roku 2003

Sprawozdanie z roku 2002

 

Na obszar badawczy Instytutu składa się całość nauk ekonomicznych, to znaczy ekonomia teoretyczna, analizy o charakterze aplikacyjnym oraz dyscypliny wiedzy związane z ekonomią i ją wspomagające. Instytut prowadzi regularne badania z zakresu zarówno makro i mikroekonomii jak i polityki gospodarczej, dokonuje analiz i prognozowania zdarzeń w gospodarce polskiej. Prowadzone są także badania gospodarki światowej i procesów integracji europejskiej. Specjalnością Instytutu stają się analizy o charakterze aplikacyjnym. Poszczególne prace utrzymują swój indywidualny charakter, obok nich prowadzonych jest wiele przedsięwzięć zespołowych.


Studia Ekonomiczne

Z wydawnictw periodycznych największą renomą (i najdłuższą, bo ponad 70 letnią historią) cieszą się Studia Ekonomiczne. Jest to kwartalnik, w którym publikowane są wyniki badań podstawowych i analizy o charakterze aplikacyjnym.

Od 2003 r. numery dostępne na naszej stronie.


Projekty badawcze realizowane w ramach grantów:

  • Relatywna deprywacja a decyzje ekonomiczne - OPUS 7, Kierownik MARCIN JAKUBEK

    Jednym z ważnych problemów w ekonomii jest kwestia modelowania indywidualnych preferencji względem ryzyka w zależności od dochodu własnego jak i dochodów innych członków społeczności. Poczynając od postulatu Friedmana i Savege’a (1948), że preferencje względem ryzyka zmieniają się wraz z pozycją osoby w hierarchii dochodów, podejmowane były próby wyjaśnienia tego fenomenu (niezgodnego z klasycznym modelowaniem preferencji względem dochodu za pomocą funkcji wklęsłej) za pomocą włączenia w funkcję użyteczności czynnika odpowiadającego za dochód relatywny (por. Gregory, 1980; Robson 1992).
    Używając jednej z popularnych miar - indeksu relatywnej deprywacji - do skwantyfikowania porównań dochodowych w funkcji użyteczności, podjęta zostanie próba systematycznego wyjaśnienia roli pozycji osoby w hierarchii dochodów na jej preferencje względem ryzyka, mierzone współczynnikiem Arrowa-Pratta relatywnej awersji do ryzyka. W szczególności, kontynuowane będą badania prowadzone w latach 2014 i 2015 w celu rozszerzenia analiz na dalsze obszary, w tym próby pokazania, że wzrost relatywnej deprywacji może nie tylko zmniejszyć awersję do ryzyka osoby, ale także zmienić preferencje z awersji na skłonność do ryzyka. Dodatkowo analizowany będzie wpływ rozszerzania grupy referencyjnej na zagregowany poziom relatywnej awersji względem ryzyka w populacji.

 

  • Luka dobrobytu: teoria i estymacja - HARMONIA 9, Kierownik MARTYNA KOBUS

    Choć ekonomiści i politycy od dawna są zainteresowani wiedzą na temat nierówności miedzy różnymi grupami, płciowymi, etnicznymi etc., to zwykle analizuje się tylko nierówności dochodowe lub płacowe np.: luka płacowa miedzy mężczyznami a kobietami. Z drugiej strony, od wielu dekad ekonomiści, a od niedawna także rządy krajów czy organizacje międzynarodowe uznają, że ze dobrobyt jest pojęciem wielowymiarowym i nie redukuje się do dochodu czy płac, gdyż status zdrowotny, edukacja, czy środowisko również wpływają na dobrobyt ludzi. Analiza dobrobytu jest niepełna jeśli prowadzona jest w jednym wymiarze, jako że ten sam dolar ma inna wartość np.: dla osoby zdrowej i chorej. Literatura ekonometryczna dotycząca estymacji różnic miedzy grupami (tzw. luk), choć stanowi kluczowy obszar badań w ekonomii, bierze pod uwagę tylko różnice w wynagrodzeniach i nie została do tej pory rozszerzona o bardziej realistyczna wizje dobrobytu. Niniejszy projekt adresuje te kwestie.To wiąże się z problemami koncepcyjnymi dotyczącymi agregacji. Większość miar zakłada te same funkcje użyteczności między jednostkami a nawet grupami, zaś w przypadku istotnej heterogeniczności to założenie sprawia, ze miary luk (tzw. gap measures) są arbitralne w dużej mierze. W niniejszym projekcie rozwinięta zostanie metoda identyfikacji i estymacji luki dobrobytu. Adresowane są trzy zagadnienia badawcze: (1) Różnice w dobrobycie między kobietami i mężczyznami: heterogeniczność preferencji, (2) Luka dobrobytu: rozwój teorii i metod, oraz (3) Wpływ różnic w charakterystykach na różnice w wynikach: dekompozycja luki.W tym celu rozwijamy teorie pomiaru i narzędzia do estymacji. Interesuje nas czy nierówności zmniejszają się czy zwiększają, gdy wziąć pod uwagę więcej wymiarów dobrobytu. Należy przy tym pamiętać, ze różne grupy mogą te wymiary różnie cenić i miedzy sobą wymieniać.Wyniki projektu będą informować o nierównościach w dobrobycie między wybranymi grupami. Ma to znaczenie dla decydentów w rozwiązywaniu problemów przed którymi stoją, a mianowicie wyboru polityk, które odnoszą się do wielu dóbr i usług jednocześnie.

 

  • Wielowymiarowa nierówność szans - BEETHOVEN 2, Kierownik MARTYNA KOBUS

    Alan Krueger, były główny doradca ekonomiczny prezydenta Obamy, powiedział w czasie wystąpienia w Center of American Progress (1.12.2012): „Wzrost nierówności w ciągu ostatnich trzech dekad w Stanach Zjednoczonych osiągnął taki punkt, że nierówność dochodów jest przyczyną nierównego podziału szans, i jest zagrożeniem dla dalszego wzrostu gospodarczego”. Równość szans, w przeciwieństwie do równości wyników, uwzględnia element indywidualnej odpowiedzialności. Osoby powinny mieć równe szanse w tym sensie, że czynniki poza ich kontrolą, jak status rodziców, nie powinny mieć wpływu na osiągane przez nich w życiu rezultaty, a tylko to o czym osoba decyduje w dążeniu do osiągnięcia dobrobytu. Dobrobyt ten, jak wskazuje szeroka literatura teoretyczna, empiryczna oraz praktyka rządów i organizacji międzynarodowych, jest pojęciem wielowymiarowym i nie może być zredukowany wyłącznie do dochodu. Bourguignon et al. (2007), Fleurbaey i Shokkaert (2009), Ferreira i Peragine (2015) wszyscy wskazują, że wyjście poza jednowymiarową ocenę nierównych szans jest pożądanym kierunkiem przyszłych badań. Niniejszy projekt ten temat podejmuje.Celem głównym jest rozwinięcie metod pomiaru a następnie w oparciu o nie wykonanie analiz empirycznych dotyczących wielowymiarowej nierówności szans. Cel ten będzie zrealizowany przez cztery cele szczegółowe, które odpowiadają pakietom projektu. Po pierwsze, rozszerzymy istniejący model teoretyczny równości szans o wiele wymiarów. Po drugie, rozwiniemy miary wielowymiarowej nierówności szans i zaproponujemy metody ekonometryczne do ich aplikacji. Po trzecie, będziemy badać nierówności szans w sytuacji gdy wyniki stanowią dochód, majątek, a w dalszym etapie również edukacja i zdrowie analizowane łącznie. Po czwarte, analizujemy nierówności szans w cyklu życia, obserwacje w czasie to dodatkowe wymiary. Do rozwinięcia teorii posłużą metody matematyczne stosowane w ekonomii. Analizy empiryczne prowadzone będą w oparciu o tzw. model SUR (Seemingly Unrelated Regressions) z rozszerzeniem, że zależność pomiędzy składnikami losowymi modelowana jest w oparciu o kopule.

 

  • Kryzys na rynkach towarowych a kartele eksportowe i spekulacje na rynkach finansowych - BEETHOVEN 1, Kierownik OSKAR KOWALEWSKI 
    Globalny kryzys żywnościowy z lat 2007-08 wywołany był nagłym wzrostem cen żywności średnio ok. 40%. Mimo iż tragiczne konsekwencje nagłego wzrostu cen dla krajów rozwijających się są powszechnie znane, przyczyny kryzysu pozostają niejasne. Co więcej cały czas wiadomo niewiele jak ograniczyć tego typu zjawiska w przyszłości. Ten projekt postara się pomóc zrozumieć zjawisko kryzysu na rynku towarów żywnościowych po przez wskazanie możliwego źródła. Zamierzamy wskazać przyczynowy związek między spekulacjami na rynkach finansowych i towarowych a powstaniem karteli eksportowych i ich wpływ na nagły wzrost cen żywności. Nasze wstępne badania (Gnutzmann, Śpiewanowski 2014) dostarczają wstępnych dowodów na to, że źródła kryzysu tkwią w powstaniu kartelu na rynku nawozów sztucznym, który doprowadził do znaczącego wzrostu cen produktów żywnościowych. Cele projektu są następujące:

    • Zrozumieć wpływ spekulacji na rynkach finansowych na powstawanie karteli eksportowych oraz zasugerować ograniczenia spekulacji utrudniające powstawanie tego typu zmów cenowych.
    • Ocenić szkody wynikające z powstania karteli eksportowych oraz zasugerować regulacje z zakresu handlu międzynarodowego ograniczające szkody ponoszone przez poszkodowane kraje.
    • Ocenić znaczenie spekulacji na rynkach finansowych i towarowych na powstanie kryzysu żywnościowego uwzględniają powstawanie karteli jako mechanizm transmisji
    • Stworzyć ekonometryczny model strukturalny połączenia „spekulacje-kartel-kryzys”

 

  • Motywy i skutki przekształcenia banków zagranicznych w oddziały - OPUS 9, Kierownik OSKAR KOWALEWSKI

    W ramach planowanego projektu badawczego chcemy przeprowadzić analizę działalności oddziałów banków i banków zależnych operujących na rynkach zagranicznych i należących do międzynarodowych grup bankowych w dwóch podstawowych aspektach. Po pierwsze, zamierzamy ustalić, jakie czynniki wpływają na decyzje międzynarodowych banków o przekształceniu zależnych od nich podmiotów (banków) na rynkach zagranicznych w oddziały. Po drugie, planujemy sprawdzić, jakie są finansowe konsekwencje decyzji o przekształceniu banku zależnego w oddział dla podmiotu macierzystego.Dla osiągnięcia celów badawczych zamierzamy wykorzystać sprawozdania finansowe międzynarodowych banków i ich banków zależnych, które pochodzić będą z bazy danych Bankscope. W bazie tej dostępne są zarówno sprawozdania banków zależnych, które zostały przekształcone w późniejszym terminie w oddziały, ale także ich podmiotów macierzystych. W celu ustalenia aktualnych form działalności banków i ich zmian wykorzystane zostaną informacje dostępne w prasie, pochodzące od narodowych organów nadzorów oraz Internetu. Podstawowym narzędziem badawczym będzie estymacja panelowych modeli liniowych i nielinowych, przy czym we wszystkich modelach najważniejszymi zmiennymi objaśniającymi będę te ilustrujące działalność banków zależnych i ich podmiotów macierzystych.

 

  • Wschodnioazjatycki rynek obligacji korporacyjnych po kryzysie z 1997 roku oraz po kryzysie subprime, jako źródło doświadczeń i wniosków dla współczesnych projektów wsparcia rozwoju rynku kapitałowego w Europie - PRELUDIUM 9, Kierownik PAWEŁ PISANY

    W 1999 roku Alan Greenspan wypowiadając się na temat azjatyckiego kryzysu finansowego, który miał miejsce dwa lata wcześniej nazwał rynki kapitałowe „kołem zapasowym” systemu finansowego. Nasz projekt badawczy dotyczy właśnie jednego z takich rynków, który może pełnić funkcję stabilizującą system oraz substytucyjną wobec kredytu bankowego – mianowicie rynku obligacji korporacyjnych. Celem badań jest analiza czynników sprzyjających rozwojowi korporacyjnych instrumentów dłużnych, a także ocena ewentualnych przedsięwzięć politycznych, które mogą taki rozwój wspierać. W rezultacie zostaną wyciągnięte wnioski, które będą mogły znaleźć zastosowanie przy projektowaniu regulacji rynku finansowego w Polsce i przede wszystkim w Unii Europejskiej w kontekście planowanej europejskiej unii rynków kapitałowych (European Commission, 2015) (N. Veron, 2014) (A. Greenspan, 1999).Nasze badania oprzemy o dane z rynku finansowego wschodzących gospodarek wschodnioazjatyckich, w szczególności: Chin, Hong Kongu, Indonezji, Malezji, Filipin, Tajlandii, Wietnamu. Analiza rynku obligacji korporacyjnych krajów wschodnioazjatyckich jest interesująca i potrzebna ze względu na fakt, że po kryzysie finansowym z 1997 roku doświadczyły one widocznego wzrostu, a gospodarka azjatycka okazała się wyjątkowo odporna na kryzys subprime (P. Jeasakul, Ch. H. Lim, E. Lundback, 2014) (B. N. Bhattacharyay, 2011). Przy okazji badań modelowych, przeprowadzimy również analizę opartą o studia przypadków wybranych krajów wschodnioazjatyckich, która pozwoli prześledzić trudności i ewentualne zagrożenia związane z okresem dynamicznego rozwoju rynku obligacji korporacyjnych.Wśród zmiennych, które mogą hipotetycznie wpływać na kapitalizację rynku obligacji korporacyjnych i zostaną wzięte pod rozwagę przy budowie modeli są: wielkość gospodarki (PKB), otwartość (Export/PKB), poziom rozwoju (PKB per capita), poziom i wariancja stóp procentowych, rozmiar i poziom koncentracji sektora bankowego, poziom rozwoju firm typu asset manager, wariancja kursu walutowego, tradycja i jakość systemu prawnego, poziom transparentności i corporate governance w gospodarce, wskaźnik koncentracji przedsiębiorstw, poziom zapotrzebowania sektora publicznego na środki finansowe, poziom rozwoju rynku obligacji skarbowych, poziom rozwoju krajowych agencji ratingowych. Po zakończeniu pracy z modelami, przeprowadzone zostaną również studia przypadków wybranych krajów azjatyckich, aby wzbogacić badanie o pewne analizy uzupełniające (Eichengreen and Luengnaruemitchai, 2004) (I. Shim, 2011) (World Economic Forum, 2015) (T. Schiller, 2011).

 

  • Różnicowanie się strategii innowacji polskich przedsiębiorstw przetwórstwa przemysłowego pod wpływem zmian uwarunkowań makroekonomicznych - OPUS 9, Kierownik ANNA WZIĄTEK-KUBIAK
    Celem badania jest analiza różnicowania się aktywności i strategii innowacji polskich przedsiębiorstw przetwórstwa przemysłowego pod wpływem zmian uwarunkowań makroekonomicznych: w okresie przyspieszenia (lata 2004-2008 i 2013-2014) i spowolnienia wzrostu gospodarczego (lata 2008-2013). Za naukami ekonomicznymi i o zarządzaniu przyjmujemy, iż u podstaw zmian aktywności i strategii innowacji firm są procesy akumulacji i wykorzystania wiedzy: jej źródeł, czynników i form, a więc czynniki podażowe. Jednakże by zrealizować postawiony cel badania musimy uwzględnić także oddziaływanie czynników popytowych, które korygują oddziaływanie czynników podażowych. Hipotezy badawcze dotyczą następujących obszarów: Wpływu zmian makroekonomicznych na (1) Zmiany strategii konkurencji przedsiębiorstw, a tych - na zmiany strategii innowacji; (2) Zmiany demografii firm innowacyjnych i ich cech; (3) Zmiany typologii firm i różnicowanie się ich strategii innowacji; (4) Zmiany cech akumulacji wiedzy: jej czynników, źródeł i form oraz ich wpływu na prawdopodobieństwo wdrażania innowacji.Realizacja projektu wymaga zastosowanie podejścia interdyscyplinarnego: od strony ujęć nauk ekonomicznych oraz nauk o zarządzaniu. Umożliwi to poszerzenie sposobu i zakresu widzenia podjętej problematyki. Dla empirycznej weryfikacji postawionych hipotez wykorzystamy siedem baz GUS. Każda z nich zawiera dane dla około 8000 przedsiębiorstw przetwórstwa przemysłowego uczestniczących we Wspólnotowym Badaniu Innowacyjności (Community Innovation Survey), z czego część jest innowacyjna. Zbudowany panel firm innowacyjnych wykorzystamy we wszystkich analizach i modelach ekonometrycznych: analizie czynnikowej, skupień i modelu probitowym. Pozwolą one na weryfikację postawionych hipotez. Różnicowanie się aktywności i strategii innowacji przedsiębiorstw ma ważne znaczenie empiryczne i teoretyczne. Zajmuje kluczowe miejsce w dyskusjach badaczy głównego nurtu badań (mainstream), ewolucyjnej perspektywy badawczej i zarządzania strategicznego. Zwracając się ku ich osiągnięciom, Nasze badania będą weryfikowały hipotezę, iż zmiany uwarunkowań makroekonomicznych przekładają się na zmianę aktywności i strategii innowacji przedsiębiorstw oraz prawdopodobieństwo wdrażania innowacji. W prowadzonych na świecie badaniach dostrzega się silniejszą wrażliwość aktywności innowacyjnej przedsiębiorstw krajów doganiających - niż „starych” krajów unijnych - na zmiany uwarunkowań makroekonomicznych. Jednakże nie poszukuje się źródeł tego procesu oraz nie docenia znaczenia niskiego poziomu akumulacji wiedzy, wykorzystywanych jej czynników, źródeł i form firm tych krajów dla ich aktywności i strategii innowacji. Tym samym projekt odpowiada na zapotrzebowanie na badania dotyczące przyczyn niskiej aktywności innowacyjnej polskich przedsiębiorstw przetwórstwa przemysłowego, zwłaszcza w okresie spowolnienia gospodarczego oraz znaczenia cech i poziomu akumulowanej wiedzy dla prawdopodobieństwa wdrażania innowacji. Jego realizacja umożliwiłaby prześledzenie zależności między różnymi elementami akumulowanej i wykorzystywanej wiedzy a zmianami aktywności innowacyjnej przedsiębiorstw. Ujęcie interdyscyplinarne podjętej problematyki pozwoli na szersze widzenie współzależności gospodarczych. Dostarczy materiału do oceny skali zróżnicowania przygotowania polskich firm do podejmowania działalności innowacyjnej, a także - do prowadzenia efektywnej polityki innowacyjnej państwa nakierowanej na poprawę zdolności do wprowadzania innowacji przez firmy.

Badania nad innowacyjnymi przedsiębiorstwami

Badania nad innowacyjnością są najmłodszym, ale zarazem najbardziej rozbudowanym przedsięwzięciem INE PAN o szerokim zakresie opartym na badaniach podstawowych, ilościowych i jakościowych przedsiębiorstw różnej wielkości: mikro, małych, średnich i dużych działających w Polsce.

Program badawczy nad innowacyjnością polskiej gospodarki został uruchomiony w 2005 r. Jego pośrednim celem było i jest pobudzenie procesów innowacyjnych w polskiej gospodarce i pokazanie krajowych dokonań w dziedzinie innowacyjności oraz identyfikacja przedsiębiorstw najbardziej zorientowanych na rozwój. W jego ramach można wyszczególnić kilka przedsięwzięć:

 

  • Raport o innowacyjności gospodarki Polski
  • Regionalne raporty o innowacyjności
  • Raport o największych inwestorach w badania i rozwój w Polsce
  • Lista firm patentujących w Polsce
  • Raporty sektorowe
  • Strategia Innowacji dla Polski
  • Badania ukierunkowane na przyszłość (foresight)